عبدالباری احمد بابکر
لە هەرێمی کوردستان، کەرتی تەندروستی چیتر خزمەتگوزارییەکی مرۆیی نییە بۆ پاراستنی گیانی هاوڵاتییان، بەڵکو بووەتە “مەکینەیەکی زەبەلاحی پارە پەیداکردن” کە تێیدا حیزبە دەسەڵاتدارەکان (پارتی و یەکێتی) ئازار و نەخۆشیی خەڵک دەگۆڕن بۆ ملیۆنان دۆلار بۆ ناو گیرفانی خۆیان! لەبری ئەوەی بودجە و داهاتی نەوت بۆ باشترکردنی نەخۆشخانە گشتییەکان تەرخان بکرێت، دەسەڵات بە ئەنقەست کەرتی گشتیی تەندروستی پشتگوێ خستووە، پزیشک و کارمەندەکانی بێمووچە هێشتووەتەوە، و دەرمانی لێ بڕیوە، تەنها بۆ ئەوەی نەخۆشەکان ناچار بکات پەنا بۆ نەخۆشخانە تایبەتە قەڵەو و بریقەدارەکان ببەن کە خاوەندارێتییەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەرکردە سیاسییەکان و کۆمپانیاکانیان.
بەهۆی ئەم قۆرخکارییەوە، هەرێمی کوردستان دابەش بووە بۆ دوو جیهانی تەندروستیی تەواو جیاواز: جیهانی یەکەم بۆ هەژاران و فەرمانبەرانی بێمووچە، کە دەبێت لە نەخۆشخانە گشتییە وێرانەکاندا لەسەر زەوی و قەرەوێڵەی ژەنگاوی چاوەڕێی مەرگ بکەن بەهۆی نەبوونی دەرمان و ئامێری پزیشکییەوە. جیهانی دووەمیش بۆ بەرپرسەکان و ئەو کەسانەیە کە پارەیان هەیە، کە لە نەخۆشخانە تایبەتە پێنج ئەستێرەییەکاندا چارەسەر وەردەگرن، ئەو نەخۆشخانانەی کە زۆرجار بە پارە و زەویی گشتی دروست کراون بەڵام قازانجەکەیان دەچێتە گیرفانی شەخس و حیزبەکانەوە. ئەوەی دۆخەکە کارەساتبارتر دەکات ئەوەیە کە تەنانەت گرێبەستەکانی دابینکردنی دەرمان و ئامێری پزیشکیش بۆ نەخۆشخانە گشتییەکان، بە ملیاران دینار دراوە بە کۆمپانیا سێبەرەکانی حیزب، کە ئەمەش نەک تەنها بودجەی تەندروستیی هەڵمژیوە، بەڵکو بارگرانییەکی قورسی خستووەتە سەر شانی خەڵک
پرۆسەی “تایبەتکردنی تەندروستی” لە کوردستاندا چاکسازی نییە، بەڵکو دزییەکی یاساییە. کاتێک بەرپرسان نەخۆشخانە گشتییەکان بێبەش دەکەن لە ئامێری پێشکەوتوو یان دەرمانی شێرپەنجە، لە هەمان کاتدا مۆڵەت و ئاسانکاری دەدەنە کۆمپانیاکانیان بۆ هێنانی هەمان ئەو ئامێر و دەرمانانە بە نرخی خەیاڵی بۆ بازاڕی ڕەش و نەخۆشخانە تایبەتەکان. بەم شێوەیە، تەندروستی لە “مافێکی بنەڕەتیی مرۆڤ”ەوە گۆڕدراوە بۆ “کاڵایەکی بازرگانی”؛ ئەگەر پارەت هەبێت دەژیت، ئەگەر نەشت بێت، ئەوا سیستەمەکە ڕێگەت پێدەدات بە بێدەنگی بمریت.
ئەمە ترۆپکی بێڕەوشتیی سیاسییە کاتێک دەسەڵاتێک بازرگانی بە گیانەڵای نەخۆشەکانییەوە دەکات بۆ ئەوەی کۆشکەکانی بڕازێنێتەوە.