هاوڕێ فاتیح
بۆ زیاتر لە دەیەیەک، کارمەندانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی یەکێک لە گەورەترین قەیرانە داراییەکان بوونەتەوە کە دەتوانرێت لە مێژووی هەرێمدا تۆمار بکرێت. دابەشکردنی مووچە، کە دەبێت سەرەکیترین ئەرکی هەر حکومەتێک بێت، بووەتە سەرچاوەیەکی بەردەوامی ئازار و نیگەرانی بۆ سەدان هەزار خێزان.
قەیرانی مووچە بە تەنها کێشەیەکی کاتی نییە، بەڵکو دەرئەنجامی سیاسەتە هەڵەکان و بەڕێوەبردنی خراپی ئابووری و سیاسییە. لەگەڵ ئەوەی حکومەتی هەرێم بەردەوام بەهۆی کێشەکانی لەگەڵ بەغدا و کەمبوونەوەی بەشی هەرێم لە بودجەی گشتی عێراق تاوانباری دەکات، ئەم بیانووە لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا بووەتە دووبارەبوونەوەیەکی بێ واتا.
ڕاستییەکە ئەوەیە کە حکومەتی هەرێم لە چەند بوارێکدا شکستی هێناوە:
یەکەم، نەبوونی شەفافیەت کارمەندان بە درێژایی مانگان و ساڵان نازانن مووچەکانیان کەی دەگاتە دەستیان یان چەند لێدەربڕدڕێت. سیستەمێکی ڕوون بۆ دابەشکردنی مووچە بوونی نییە، ئەمەش هەستی بێ دادپەروەری و نائومێدی لەناو کۆمەڵگادا بەرز دەکاتەوە.
دووەم، بەڕێوەبردنی شکستخواردوو لە سیستەمی کارمەندان. ژمارەی کارمەندانی حکومەت لە پێویست زۆرترە، بەڵام بەجێگەی لە چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە لە ڕیشەوە ، حکومەت بەردەوامە لە مەیلکردنی کەسانی نوێ و دامەزراندنیان بۆ مەبەستی سیاسی.
سێیەم، بەکارهێنانی سەرچاوەکانی داهات . هەرێمی کوردستان پشت بە نەوتی دەبەستێت وەک یەکەم سەرچاوەی داهات، بەڵام سیاسەتی وەبەرهێنان و گەشەپێدانی بازاڕی کار بێ ئامانج و پێشڕەوی ماوەتەوە.
ئەنجامی ئەم سیاسەتانە ڕاستەوخۆ لەسەر ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتیان کاریگەری هەیە. باوک و دایکان ناتوانن پێداویستییە بنەڕەتییەکانی منداڵەکانیان دابین بکەن. خوێندکاران ناچارن خوێندنی خۆیان بەجێ بهێڵن بۆ ئەوەی یارمەتی خێزانەکانیان بدەن. نەخۆشانەکان ناتوانن چارەسەری دابین بکەن. کۆمەڵێک لە لاوان بە دوای دەرفەتی کار دەگەڕێن لە دەرەوەی هەرێم، ئەمەش دەبێتە هۆی کۆچی بیرۆکە و بیرمەند و کەمبوونەوەی هێزی مرۆیی.
چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە پێویستی بە ویستی سیاسی و هەنگاوە جددییە هەیە:
– دامەزراندنی سیستەمێکی شەفاف و دادپەروەرانە بۆ دابەشکردنی مووچە کە لەسەر پلەی کارمەندایەتی و ژمارەی خێزان بنیاتنراوە
– کەمکردنەوەی ژمارەی کارمەندان بە شێوەیەکی وردبینانە و دامەزراندنی بەرنامەی پشتیوانی بۆ ئەوانەی کە کارەکانیان لەدەست دەدەن
– گەشەپێدانی بواری تایبەت و دروستکردنی دەرفەتی کاری نوێ دوور لە حکومەت
– بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای نوێ بۆ کەمکردنەوەی گەندەڵی و بەرزکردنەوەی کارایی لە بەڕێوەبردنی داراییدا
– گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی درێژخایەن لەگەڵ بەغدا لەسەر بودجە و مافەکانی هەرێم
لەگەڵ هەموو ئەم ئاستەنگانەش، گەلی کوردستان بەردەوامی هەیە لە هیوای وایە بۆ داهاتوویەکی باشتر. بەڵام ئەم هیوایە پێویستی بە سەرۆکایەتییەکی بەرپرسیارانە و سیاسەتی ڕوونە هەیە کە بەرژەوەندی هاووڵاتیان لە پێشینە دەخات، نەک بەرژەوەندی حیزبی یان تاکەکەسی.