ئەحمەد خالید
لە کۆمەڵگەیەکدا کە بنەماکانی سەروەریی یاسا داڕزابن، نادادپەروەری تەنها لە هۆڵەکانی دادگا یان دامەزراوە فەرمییەکاندا ناوەستێت، بەڵکو پەردەی پاراستن دەکێشێت بەسەر تاوانباراندا تەنانەت لە قووڵایی کێشە خێزانی و کۆمەڵایەتییەکانیشدا. کاتێک تۆمەتبارێک یان کەسێکی نێزیکی خاوەن پەیوەندی بێت بە هێزە ئەمنییەکان، حیزبە دەستڕۆشتووەکان، یان جومگەکانی حکومەتەوە، هاوکێشەی لێکۆڵینەوە و دادپەروەری بە تەواوەتی سەراوژێر دەبێتەوە. پرسیاری جەوهەری لێرەدا ئەوە نییە کە ئایا ئەو کەسە سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستان یان هەر لایەنێکی سیاسیی ترە، بەڵکو پرسیارە ڕاستەقینەکە ئەوەیە: ئایا پلە و پەیوەندییە سیاسییەکەی بەکارهێنراوە بۆ ئاستەنگکردنی لێکۆڵینەوەکان، شاردنەوەی بەڵگەکان و دەربازبوون لە لێپرسینەوە؟
گومانی بەکارهێنانی هەژموونی سیاسی بۆ داپۆشینی تاوانە خێزانییەکان یان پاراستنی کەسانی نێزیک لە دەسەڵات، زەنگێکی زۆر مەترسیدارە بۆ سەر تەواوی پێکهاتەی کۆمەڵگە. کاتێک هاوڵاتییان دەبینن دامەزراوە ئەمنییەکان یان دادگاکان لە بەرامبەر کەسانی خاوەن نفووزدا دەستەوەستان دەبن یان لێکۆڵینەوەکان دوا دەخەن، متمانەی گشتی بە سیستمی دادوەر کاریگەرییەکی کوشندەی بەرەکەوێت. ئەم کەشوهەوایەی پارێزبەندی دەبێتە هۆی ئەوەی کەسانی دەستڕۆشتوو هەست بڕکەن لە سەرووی یاساوەن، و توندوتیژی یان پێشێلکارییەکانیان لە پشت پۆشاکی دەسەڵات و پلەوپاڵەی حزبییەوە بشارنەوە.
ئەم مۆدێلە لە پاراستنی ناڕەوا، زیانەکەی تەنها بەر قوربانییەکەی ناو ڕووداوەکە ناکەوێت، بەڵکو بەها ئەخلاقی و یاساییەکانی هەموو کۆمەڵگەیەک وێران دەکات. هێزە ئەمنییەکان و یاسا بۆ ئەوە دروست بوون کە قەڵغان بن بۆ پاراستنی هاوڵاتیی بێپەنا و سەپاندنی دادپەروەری بەسەر هەموواندا بە بێ جیاوازی، نەک ببنە دیوارێک بۆ شاردنەوەی سەرپێچیی کەسایەتییە کاریگەرەکان و خێزانەکانیان.
کۆتایی ئەم ناهاوسەنگییە جەرگبڕە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵ و ڕووتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە چیتر بە هیچ بیانوویەک پەردەپۆش ناکرێت: یاسا دەبێت بەرامبەر تەواوی تاوانباران بە یەکسانی جێبەجێ بکرێت؛ جلوبەرگ و پۆشاکی ئەمنی هەرگیز نەبێت بێتە قەڵغانی بەرگری بۆ تاوانەکانی خێزان.